We maken het dagelijks mee dat de iPads en computers overheersend zijn. Onze kinderen pakken makkelijker een scherm dan dat ze moeite moeten doen om te gaan tekenen en kleuren. Maar let op: het is noodzakelijk dat we als ouders aan de bel trekken voor goed schrijfonderwijs. Hieronder lees je waarom.
Kort geleden schreven we al over hoe belangrijk het is om te leren schrijven. Het stimuleert de lees- en spelvaardigheid. Lees dat hier.

Over het algemeen zijn we van mening dat schrijven belangrijk is. Want we moeten namelijk allemaal in staat zijn om een notitie of een boodschappenlijstje te kunnen schrijven. Of een liefdesbrief, of een gedicht. Maar is het nou nodig dat je daar uitgebreid schrijfonderwijs op school voor ontvangt? We zien bovendien ook nog dat examens steeds vaker in digitale vorm worden afgenomen. Dus schrijven lijkt ons niet echt noodzakelijk. Leren we dan werkelijk alleen maar schrijven vanwege die notities en boodschappenlijstjes?

Schrijven maakt intelligent

Bij schrijven gaat het niet alleen om de techniek van het op papier zetten van letters. Het gaat om de vertaalslag van je gedachten naar concrete teksten. Dus als je kind leert schrijven dan is het belangrijk dat hij de techniek leert beheersen van het op papier zetten van letters. En als het dat punt heeft bereikt en daartoe in staat is, dan kan het pas een stap verder komen. Dan leert het dus om de vertaalslag te maken van zijn gedachten naar concrete teksten. Waarom dat belangrijk is?

Terwijl een kind schrijft, neemt hij de leerstof of de inhoud al schrijvende op. Het memoriseert datgene wat het schrijft. Om dit te begrijpen helpt het als je je even verplaatst naar de middelbare school of het beroepsonderwijs of universiteit. In die fase van de schoolcarrière moet een kind zich in korte tijd veel leerstof of inhoud eigen maken. Dat doet het door te ‘studeren’. En juist bij studeren is schrijven essentieel omdat je al schrijvende de leerstof in je opneemt en memoriseert. Ook al gaat het op de basisschool in groep 3 of 4 om het overschrijven van een simpel woord of zin of misschien zelfs een kort verhaaltje, al schrijvende neemt het kind die inhoud dus gelijktijdig in zich op.

In deze beginfase van het schrijfproces leert het kind dus ook om zijn gedachten of een verhaallijn op papier te zetten, wat noodzakelijk is als je op de middelbare school en daarna beroepsonderwijs of universiteit examens of werkstukken moet maken. Het gaat daar om interpretatie, verantwoording en visie op onderwerpen en de mate waarin je dat kunt onderbouwen. In academische termen zouden we zeggen dat er tijdens het schrijven werkgeheugencapaciteit beschikbaar komt voor denkprocessen van een hogere orde. Bewust en zelfstandig leren denken en redeneren is wat ons in ons leven immers naar een hoger niveau kan brengen. Dus al schrijvende leert jouw kind op de basisschool in groep 3 en groep 4 al om bewust te zijn van wat hij opschrijft en dus tegelijkertijd te leren!

Schrijven is een psychomotorisch proces waarvoor de fijne motoriek noodzakelijk is

Dat schrijven niet vanzelf gaat dat ervaren we als ouders zelf ook nog dagelijks. Hoe minder je schrijft, hoe lastiger het is om met een soepele pengreep en met soepele bewegingen de letters op papier te krijgen, zelfs bij het maken van een boodschappenlijstje of een briefje voor de leerkracht! Die fijne motoriek ontwikkelt jouw kind dan ook niet zonder extra oefening. Wist je dat voorbedrukte invulblaadjes in de klas of thuis daar niet bij helpen? Leren schrijven is een moeilijke stap die veel meer aandacht vergt.

Wat zijn de grootste problemen bij het schrijven?

Pelikan, producent van kwalitatief schrijf- en knutselmateriaal, organiseerde een rondvraag omtrent fijnmotoriek en leren schrijven bij zowel leerkrachten van het kleuter- als het basisonderwijs, zorgcoördinatoren, therapeuten en ouders. Hieruit kwamen de volgende resultaten (die betrekking hebben op een groep van ruim 38.000 kinderen in België):

  • 1 op de 10 kinderen heeft ernstige moeilijkheden bij het schrijven;
  • 1 op de 3 kinderen schrijft te krampachtig of te onregelmatig, of houdt de pen fout vast.

Te gespannen of krampachtig schrijven, verkeerde pengreep, verschillende lettergroottes, te traag schrijven, gebrek aan concentratie zijn allemaal voorbeelden van problemen bij het schrijven. Op school is er echter weinig tijd om te helpen; kinderen moeten steeds meer kennen, er is een toename van digitale lesvormen, en dus is er weinig tijd voor echte aandacht voor het schrijfproces. En daarmee slijpen gevaarlijke risico’s erin: emotionele en fysieke problemen.

Niet goed kunnen schrijven maakt onzeker

Een kind dat niet goed kan schrijven wordt onzeker, is niet meer gemotiveerd en opgeven is dan een voor de hand liggende stap. Als de houding, de pengreep en de bewegingen niet goed worden aangeleerd en er is geen blijvende aandacht voor, dan kan het kind de achterstand fysiek op een gegeven moment niet meer inhalen.

Deze kinderen komen in een negatieve vicieuze cirkel terecht. Een kind dat moeite heeft met kleuren gaat deze activiteiten uit de weg. Hij oefent daardoor deze vaardigheden te weinig en zal niet beter worden. Nieuwe activiteiten zal het ontwijken waaraan een onzichtbare cirkelredenering ten grondslag ligt: “ik kan dat niet, dus ik doe dat niet, dus ik leer niet bij, dus ik kan dat niet etc.”. Emotioneel is de schade dan al gedaan.

Hoe kun je je kind helpen bij het leren schrijven?

Als ouder heb je onvoldoende kennis over het leren schrijven. Leren schrijven is heel complex. Als het al fout loopt bij het aanleren op school, dan kun je niet van je kind verwachten dat hij zichzelf corrigeert of dat de schrijfproblemen vanzelf verdwijnen. Dus zul je als ouder de stap moeten zetten om je kind hierbij te helpen en te begeleiden.

Wat je als ouder wél kunt doen is in actie komen als je merkt dat je kind niet goed meekomt met het schrijfonderwijs op school. Welke stappen kun je als ouder zetten?

Stap 1: hecht belang aan de schrijfmotoriek

Het begint bij dat je als ouder belang moet hechten aan de schrijfmotoriek. Als je het afdoet met dat het niet (meer) nodig is, of dat het vanzelf wel goed komt, dan breng je je kind in een vervelende situatie waar het zelf niet uit kan komen en wat op de lange termijn negatieve consequenties heeft. Dus wees overtuigd van de voordelen van goed leren schrijven.

Stap 2: het gaat om het proces en niet om het resultaat

Een goede pengreep, een goede houding en een goede beweging zijn essentieel. Of je kind een peuter, kleuter of schoolkind is, in alle gevallen kun je stilstaan bij het aanleren van de juiste technieken.

Mama zegt.. als je kind smoesjes verzint, dan wil of kan het het hoogstwaarschijnlijk niet. Mama: “Heeft het kind geen armpjes?” Kind: “Nee het kindje heeft zijn armpjes gebroken..”. Als je kind de indruk geeft dat het niet wil, kijk dan een laag dieper en ga na of je kind het eigenlijk wel kan.

Stap 3: volg kleur- en schrijfactiviteiten altijd positief op

Laat je kind dan ook kliederen, kleuren, strepen, schrijven, alles is goed zolang het maar zijn eigen bewegingen maakt en geen stippellijntjes hoeft te volgen. Leer het vrij bewegen met waskrijtje (peuter en kleuter), potlood (kleuter en begin basisschool) of pen (schoolkind). Om de techniek van het leren schrijven onder de kind te krijgen laat je je kind geen teksten overschrijven maar leg je de focus op de motoriek. Die begint grof maar zal gaandeweg fijner worden. Laat je kind zelf experimenteren met de potloodgreep, schrijfhouding en schrijfbeweging

Mama zegt.. Wees positief en beschrijf wat je ziet. Leg eventueel de techniek nog eens uit en beschrijf het gemak waarmee het schrijven volgens de juiste manier makkelijker wordt.

Wij zagen een verkeerde pengreep en gingen samen kleuren. Ongeacht het thema of kleurplaat kan het samen bezig zijn heel stimulerend werken en meer voldoening geven aan het kind als wanneer je erbij gaat zitten en het steeds corrigeert. Door samen bezig te zijn kun je als ouder terloops wat aanwijzingen geven en ervaart je kind ter plekke de voordelen van bijvoorbeeld de juiste pengreep.

Stap 4: let op het volgende aandachtspunten (een lijstje van do’s)

  • Zorgen voor ontspannen pengreep
  • Correcte zithouding
  • Driepuntsgreep
  • Juiste bewegingen
  • Richting van het papier
  • Juiste schrijfmateriaal

Stap 5: een lijstje van dont’s

  • Negeer of ontken de moeilijkheid van het leren schrijven niet
  • Laat je kind GEEN letters en krullen in stippellijnen overtrekken (zie boekjes)
  • Geef je kind niet alleen maar oefenboekjes
  • Dwing niet af dat je kind mooi en perfect schrijft
  • Leer je kind geen blokletters
  • Laat je kind niet met de andere hand schrijven als het slecht gaat met de ene hand

Mama zegt.. dwing je kind niet om te schrijven, als het niet wil is het er nog niet aan toe. Wanneer je een kind dwingt wordt het faalangstig. Maak het leuk en haal de druk van de ketel. Verzin iets leuks om ongedwongen samen bezig te zijn, een briefje aan papa bijvoorbeeld, of een boodschappenlijstje.